1000 lat historii Gminy Golczewo
Początki Golczewa (do 1945 r. Güzlow) sięgają IX-X w., kiedy nad jeziorem Okonie powstało grodzisko, terytorium plemienne Wolinian. Nazwa Golczewo pochodzi od imienia ówczesnego właściciela – Golisza. W XIII w. wybudowano tu zamek z wieżą cylindryczną. W następnym wieku został on wykupiony przez biskupa kamieńskiego, w którego posiadaniu pozostawał do 1336 roku. Przez następnych kilkadziesiąt lat należał do rodzin rycerskich, w latach 1402-1436 do księcia Bogusława, po czym ponownie stał się własnością biskupów kamieńskich. Wielokrotnie przebudowywany i niszczony pożarami zamek pozostawił po sobie wspaniałą historię, a z samej budowli udało się jedynie uratować najwyższą na Pomorzu, bo aż 33-metrową basztę, którą możemy podziwiać do dnia dzisiejszego. Najważniejsze daty w historii Golczewa to rok 1454, kiedy to na zamku odbył się synod biskupi oraz 1 stycznia 1990 roku – nadanie przez I Premiera III Rzeczypospolitej praw miejskich. Do walorów antropogenicznych Golczewa należą:
- Kościół w p.w. św. Andrzeja Boboli, powstał w XV w. jako jednonawowa budowla kamienna. W 1882 r. wybudowano nową, masywna wieżę. Kościół zbudowany jest z kamienia i cegły i jest. Z średniowiecznej budowli zachowana jest część murów. Na wyposażenie kościoła składają się: ołtarz o cechach renesansowo – barokowych powstały w 1661 r. wraz z amboną z tego samego roku, lichtarz z cyny z XVIII w. o cechach barokowych,
- pierścieniowate grodzisko z IX w.,
- wieża obronna (33 m),ruiny zamku z dobrze zachowaną XIII–wieczną, najwyższą wieżą zamkową na Pomorzu Zachodnim
- dom ryglowy z XVIII w.;
- zabudowa ul. Zwycięstwa,
- studnia artyryjska z żabą w koronie;
- kościół w p.w. św. Andrzeja Boboli
Baczysław (do 1945 r. Batzlaff) - wieś ma metrykę średniowieczną. Pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1425 r. W XVI w. właścicielami dóbr byli Flemmingowie. Obecnie możemy zobaczyć pseudoklasycystyczny dwór z parkiem krajobrazowym, stanowiącym w krajobrazie wsi jedyne skupisko zieleni wysokiej.
Gadom (do 1945 r. Wildenhagen)- wieś, która w XV w. była własnością lenną rodu v. Rheine, a po 1880 rodziny Birnbaum. Dzisiaj pozostał eklektyczny pałac z końca XIX w. z parkiem krajobrazowym z początku XIX w.
Kłęby (do 1945 r. Klemmen) - pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w 1322 r., przy okazji darowania jej przez księcia szczecińskiego biskupowi kamieńskiemu Konradowi. Dzisiaj najciekawsza jest ruina wiatraka holenderskiego z 1865 r., który jest zabytkiem budownictwa przemysłowego, zbudowany z cegły ceramicznej (ściany), fundament i cokół – z ciosów kamiennych.
Kłodzino (do 1945 r. Klötzin) - wieś o metryce średniowiecznej będąca od XV w. własnością rodu Flemmingów. Obecnie pozostał dwór z parkiem dworskim z II połowy XIX w.
Kozielice (do 1945 r. Köselitz) - wieś leżąca po zachodniej stronie rzeki Wołczenica w 1281 r. została podarowana przez księcia Bogusława IV biskupowi Hermannowi i kościołowi kamieńskiemu. Dzisiaj wartym zobaczenia jest: · kościół p.w. Chrystusa Króla zbudowany został w XIV w. Kościół jest murowany, z kamienia polnego i cegły, wewnątrz znajdują się: późnogotycka ambona z XV w., chrzcielnica barokowa z końca XVII w., organy z prospektem neogotyckie 1878 r., park krajobrazowy z początku XX w. (dwór już nie istnieje).
Mechowo (do 1945 r. Dorphagen) - wieś o bardzo bogatej historii, położona przy starym trakcie Gryfice - Wolin początkowo siedziba rodu rycerskiego v. Grape, a od 1823 r. rodu v. Flemmingów. Obecnie zobaczymy tam: · kościół p. w. Niepokalanego Poczęcia NMP, gotycką budowlę kamienną z wieżą drewnianą z 1647 r.. W XVIII w. powstała Kaplica grobowa od strony wschodniej. Wewnątrz kościoła znajduje się ołtarz z 1709 r. drewniany, polichromowany, ambona z 1712 r., balaski z 1709 r., dzwon gotycki z XV w., · pałac z XVIII/XIX w. z parkiem krajobrazowym z XIX w. Niemica (do 1945 r. Nemitz) - wieś leżąca nad rzeką Niemicą, w XIV w. stanowi własność rodu rycerskiego v. Steinwehrów, a później w XVIII w. rodziny v. Puttkamerów. W XIX w. majątek przechodzi w ręce rodu v. Flemmingów. Dzisiaj zabytkami Niemicy są: · kościół p. w. św. Michała Archanioła powstały w 1795 r. według projektu z 1780 r. Dawida Gilly na miejscu renesansowego ryglowego kościoła zawalonego w 1780 r. · drewniana wolnostojąca dzwonnica wieżowa z 1647 r., · dwór o cechach eklektycznych z końca XIX w. z parkiem krajobrazowym z przełomu XIX/XX w.
Ronica (do 1945 r. Rönz) - dawna wieś folwarczna, od 1500 r. należąca do rodu v. Flemmingów. Z dawnego zespołu dworsko-folwarcznego pozostał jedynie park dworski z II połowy XIX w.
Samlino (do 1945 r. Zemlin) - wieś o metryce średniowiecznej, od 1778 własność rodziny Puttkamer, a następnie Blankensee. Ostatnim właścicielem był v. Sydow. Z krajobrazu wsi ubył stary kościół z 1784 r, który do roku 1945 był świątynią ewangelicką. W latach 1947- 1948 kościół został doszczętnie ograbiony, a w następnych latach poddany rozbiórce. Kopułę wieży wywieziono w nieznane miejsce, a ocalałe płaskorzeźby ołtarzowe obecnie znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Dopiero w latach 90-tych po zmianie systemu politycznego podjęto zamierzenia w celu odzyskania działki pod budowlę nowego kościoła. W roku 1995 r. powołano Komitet Odbudowy Kościoła w Samlinie. Trzy lata później rozpoczęto budowę. Obecnie kościół jest już prawie wykończony, prowadzone są prace wykończeniowe wewnątrz budynku., Z dawnych czasów zachował się jedynie park dworski z elementami ogrodu barokowego oraz dwie aleje.
Sosnowice (do r. 1945 Heinrichshof) - miejscowość powstała w 1941 r. jako obóz jeniecki - produkcja amunicji pancernej, do dziś pozostały bunkry - obecnie cmentarz uznany jako Miejsce Pamięci Narodowej.
Unibórz (do 1945 r. Tonnenbuhr) - wieś, gdzie zwiedzić można kościół wybudowany w końcu XIX w. w stylu neogotyckim na miejscu świątyni, która spłonęła razem z większością zabudowy wiejskiej w 1875 r.
Upadły (do 1945 r. Henkenhagen) - wieś ma metrykę średniowieczną. Dzisiaj warto zobaczyć: · kościół z XIX w. murowany z kamienia z cmentarzem otoczonym kamiennym murem i starodrzewiem, · XIX - wieczny cmentarz wraz z aleją lipową.
Wołowiec (do 1945 r. Ravenhorst) - wieś będąca początkowo własnością rodziny v. Endling, a w XVIII w. majątek przejmuje rodzina v. Lettow. Obecnie pozostał pałac z początku XIX w. z parkiem krajobrazowym o cechach angielskich z II połowy XIX w.
Wysoka Kamieńska (do 1945 r. Wietstock) - wieś jest głównym węzłem kolejowym w naszej gminie łączącym Świnoujście ze Szczecinem
